Hildegard von Bingen (1098–1179) was een van de meest bijzondere en veelzijdige vrouwen van de middeleeuwen. Ze was benedictijnse abdis, mystica, theologe, schrijfster, componiste en kenner van planten en de natuur. Bijna negen eeuwen na haar dood spreken haar ideeën over voeding, kruiden, gezondheid, spiritualiteit en de samenhang tussen lichaam en geest nog altijd tot de verbeelding.
Wat Hildegard zo bijzonder maakt, is dat zij de mens niet als een verzameling losse onderdelen zag. Voeding, beweging, rust, emoties, de natuur en het geestelijke leven waren volgens haar allemaal met elkaar verbonden. Gezondheid betekende daarom meer dan de afwezigheid van ziekte: het draaide om het vinden van balans. Vanuit die gedachte beschreef Hildegard honderden planten, voedingsmiddelen, kruiden en natuurlijke ingrediënten. Sommige daarvan, zoals spelt, bertram, galgant, venkel en kastanje, spelen ook vandaag nog een belangrijke rol binnen de voedingswijze die op haar geschriften is geïnspireerd.
Maar wie was Hildegard von Bingen precies? Waar kwamen haar ideeën vandaan? En waarom worden haar geschriften bijna 900 jaar later nog steeds gelezen?
Wie was Hildegard von Bingen?
Hildegard werd in 1098 geboren in het huidige Duitsland. Al op jonge leeftijd werd ze opgenomen in een religieuze gemeenschap. Uiteindelijk trad ze toe tot de benedictijnse orde en werd ze later leidster van haar kloostergemeenschap. In een tijd waarin vrouwen nauwelijks toegang hadden tot onderwijs en vrijwel geen publieke invloed uitoefenden, ontwikkelde Hildegard zich tot een opmerkelijk gezaghebbende vrouw.
Ze schreef over onderwerpen die uiteenliepen van religie en ethiek tot muziek, planten, voeding, het menselijk lichaam en de kosmos. Daarnaast correspondeerde ze met geestelijken, edelen en andere invloedrijke personen uit haar tijd. Hildegard bleef bovendien niet uitsluitend binnen de muren van haar klooster. Op latere leeftijd reisde ze om te spreken en te prediken – uitzonderlijk voor een vrouw in de twaalfde eeuw. Ze overleed in 1179, op ongeveer 81-jarige leeftijd. Haar werk bleef echter bewaard. Door de eeuwen heen groeide de belangstelling voor haar geschriften opnieuw. Tegenwoordig wordt Hildegard beschouwd als een van de bekendste vrouwelijke denkers uit de middeleeuwen.
Waarom is Hildegard von Bingen zo bijzonder?
Het bijzondere aan Hildegard is vooral de enorme breedte van haar werk. Ze was niet alleen religieus leider of mystica. Ze schreef ook over natuur, voeding en het functioneren van de mens en componeerde een omvangrijke hoeveelheid muziek. Die combinatie was zelfs in haar eigen tijd uitzonderlijk.
Hildegard was onder andere:
- benedictijnse non en abdis;
- mystica en visionair;
- theologe en schrijfster;
- componiste en dichteres;
- kenner van planten, kruiden en natuur;
- auteur van werken over gezondheid en voeding;
- adviseur en correspondent van invloedrijke tijdgenoten.
Wat al deze activiteiten met elkaar verbindt, is haar overtuiging dat het leven één samenhangend geheel vormt. De mens stond volgens Hildegard niet los van zijn omgeving. De natuur, voeding, lichaam, gedachten, emoties en het geestelijke leven hadden invloed op elkaar. Juist die holistische manier van denken zorgt ervoor dat haar werk ook in onze tijd opnieuw belangstelling krijgt.
Hildegards visie: lichaam, geest en ziel horen bij elkaar
Een centraal thema in het werk van Hildegard von Bingen is evenwicht. Zij zag gezondheid niet alleen als een lichamelijke aangelegenheid. Een mens kon volgens haar pas werkelijk goed functioneren wanneer lichaam, geest en ziel met elkaar in balans waren. Daarbij speelden verschillende factoren een rol. Voeding moest passen bij de mens. Er moest voldoende rust en beweging zijn. Ook emoties, spanning en levensvreugde hadden volgens haar invloed op het welzijn. Daarmee beschreef Hildegard bijna negen eeuwen geleden al een gedachte die tegenwoordig opnieuw veel aandacht krijgt: gezondheid wordt beïnvloed door meerdere onderdelen van onze leefstijl. Dat betekent uiteraard niet dat haar middeleeuwse gezondheidsleer gelijkgesteld kan worden aan moderne geneeskunde. Veel van haar ideeën zijn ontstaan binnen de kennis en religieuze denkwereld van de twaalfde eeuw. Toch is haar brede kijk op welzijn een van de belangrijkste redenen waarom Hildegard nog steeds zoveel mensen inspireert.
Viriditas: de levenskracht van de natuur
Een bijzonder begrip in het gedachtegoed van Hildegard is viriditas. Het Latijnse woord wordt vaak vertaald als groenkracht, levenskracht of groene levenskracht. Voor Hildegard stond deze kracht symbool voor groei, vitaliteit en het vermogen van de natuur om leven voort te brengen. Ze zag die levenskracht in planten en bomen, maar ook in mensen. Een groene, levende plant was voor haar veel meer dan alleen voedsel of een verzameling stoffen. De natuur vormde onderdeel van een groter geheel waarin mens en omgeving met elkaar verbonden waren. Dat idee komt steeds opnieuw terug in haar geschriften over planten, kruiden en voeding.
Hildegard von Bingen en kruiden
Hildegard is tegenwoordig misschien wel het bekendst vanwege haar beschrijvingen van kruiden en natuurlijke ingrediënten. Ze schreef uitgebreid over planten en hun eigenschappen en beschreef hoe verschillende kruiden traditioneel konden worden verwerkt in voeding, drank of andere bereidingen. Binnen de hedendaagse Hildegardtraditie worden verschillende van deze kruiden nog steeds gebruikt. Bekende voorbeelden zijn:
Bertram
Bertram is waarschijnlijk een van de bekendste Hildegard-kruiden.
Hildegard schreef zeer positief over deze wortel en beschreef het gebruik ervan in combinatie met dagelijkse voeding.
Binnen de Hildegard-keuken wordt bertram tegenwoordig vooral als kruid gebruikt. Het heeft een kruidige, enigszins scherpe smaak en kan bijvoorbeeld worden toegevoegd aan warme maaltijden, soepen, sauzen en andere gerechten.
Galgant
Een ander karakteristiek kruid uit de Hildegardtraditie is galgant.
Galgant behoort tot dezelfde plantenfamilie als gember en heeft een uitgesproken warme en pittige smaak.
Hildegard besteedde in haar geschriften bijzondere aandacht aan galgant. Daardoor is het tegenwoordig een van de meest gebruikte kruiden binnen de voedingswijze die naar haar is vernoemd.
Het kan onder andere worden gebruikt in gerechten of warme dranken.
Venkel
Ook venkel komt regelmatig terug in de voedingsleer van Hildegard.
Venkel kan op veel verschillende manieren worden gebruikt: als groente, als kruid, in thee of verwerkt in andere voedingsmiddelen.
De zachte, licht anijsachtige smaak maakt venkel bovendien gemakkelijk in het dagelijkse voedingspatroon te verwerken.
Hysop
Hysop is een aromatisch kruid dat al eeuwenlang in Europa bekend is.
Ook Hildegard beschreef het in haar werken. Binnen de Hildegard-keuken wordt het vooral als smaakmaker gebruikt.
Diptam
Diptam is tegenwoordig minder bekend, maar komt eveneens voor in de traditionele Hildegard-leer.
Het kruid wordt in kleine hoeveelheden gebruikt en is verkrijgbaar als gemalen poeder.
Naast deze kruiden schreef Hildegard over talrijke andere planten, specerijen, vruchten, bomen en natuurlijke grondstoffen.
Bekijk alle Hildegard kruiden en specerijen
Hildegard von Bingen en spelt
Wie zich verdiept in Hildegards voedingsleer komt vrijwel automatisch bij spelt terecht. Spelt is een oude graansoort die nauw verwant is aan tarwe en al duizenden jaren in Europa wordt verbouwd. Hildegard waardeerde dit graan bijzonder sterk en gaf het een prominente plaats binnen haar ideeën over voeding. Daarom vormt spelt tegenwoordig een van de belangrijkste uitgangspunten binnen de moderne Hildegard-keuken. Spelt is bovendien bijzonder veelzijdig.
Het kan worden verwerkt tot onder andere:
- speltbrood;
- speltmeel;
- speltpasta;
- speltvlokken;
- spelthavermout;
- speltgriesmeel;
- koekjes;
- ontbijtproducten;
- en zelfs speltkoffie.
Bij Hildegardwinkel vind je verschillende speltproducten die aansluiten bij deze traditionele voedingswijze.
Voeding volgens Hildegard von Bingen
Hildegard maakte in haar geschriften onderscheid tussen verschillende voedingsmiddelen en hun eigenschappen. Daarbij keek zij niet op dezelfde manier naar voeding als wij tegenwoordig doen. Calorieën, vitamines, eiwitten en voedingswaarden zoals wij die nu kennen, bestonden als begrippen nog niet. Haar visie was gebaseerd op observatie, ervaring, de middeleeuwse natuurleer en haar religieuze wereldbeeld. Toch is een belangrijk uitgangspunt opvallend herkenbaar:
Dagelijkse voeding vormt een belangrijk onderdeel van hoe een mens zich voelt.
Binnen de huidige Hildegard-voedingswijze ligt daarom veel nadruk op eenvoudige ingrediënten en bewuste voedselkeuzes. Spelt neemt daarbij een centrale plaats in. Daarnaast worden onder andere kruiden, groenten, fruit en andere natuurlijke voedingsmiddelen gebruikt.
Bekende ingrediënten binnen de Hildegardtraditie zijn bijvoorbeeld:
- spelt;
- venkel;
- bertram;
- galgant;
- kastanje;
- kweepeer;
- kruiden en specerijen.
Het draait daarbij niet om één wondermiddel, maar juist om het totale voedings- en leefpatroon.
De natuur als bron van kennis
Hildegard beschouwde de natuur als een belangrijke bron van kennis. In haar natuurkundige geschriften besteedde zij aandacht aan honderden planten, bomen, dieren, stenen en andere natuurlijke materialen. Ze keek daarbij naar eigenschappen als warmte, koude, vocht en droogte – begrippen die een belangrijke rol speelden binnen het middeleeuwse denken over gezondheid. Vanuit modern wetenschappelijk perspectief moeten haar beschrijvingen daarom altijd in hun historische context worden gelezen. Toch zijn haar geschriften bijzonder waardevol. Ze geven ons niet alleen inzicht in middeleeuwse kennis van planten en voeding, maar laten ook zien hoeveel aandacht Hildegard had voor de relatie tussen mens en natuur.
Hildegard als mystica en visionair
Hildegard vertelde dat ze al vanaf jonge leeftijd bijzondere visioenen ervoer. Lange tijd sprak ze daar nauwelijks over. Rond haar tweeënveertigste begon ze haar ervaringen uitgebreid op schrift te stellen. Hieruit ontstond onder andere haar beroemde werk Scivias, waarvan de titel ongeveer Ken de wegen betekent. In haar visioenen kwamen grote thema’s voorbij zoals de schepping, God, de mens, goed en kwaad en de plaats van de mens binnen de kosmos. De visioenen werden ook vastgelegd in indrukwekkende afbeeldingen en miniaturen. Ze behoren tegenwoordig tot de bekendste beelden die met Hildegard von Bingen worden geassocieerd.
Hildegard von Bingen als componiste
Een minder bekend maar fascinerend onderdeel van haar nalatenschap is haar muziek. Hildegard componeerde tientallen religieuze gezangen. Haar muziek wijkt op verschillende punten af van veel andere kerkelijke muziek uit haar tijd. De melodieën kunnen grote sprongen maken en hebben vaak een opvallend expressief karakter. Voor Hildegard waren muziek en spiritualiteit nauw met elkaar verbonden. Muziek kon volgens haar uitdrukking geven aan iets wat met gewone woorden moeilijk te beschrijven was. Haar composities worden tegenwoordig nog steeds uitgevoerd en opgenomen. Daarmee is Hildegard niet alleen een van de bekendste vrouwelijke denkers uit de middeleeuwen, maar ook een van de vroegste componisten van wie zowel de naam als een omvangrijk muzikaal oeuvre bewaard zijn gebleven.
Hildegard als schrijfster
Het werk van Hildegard bestrijkt een uitzonderlijk groot aantal onderwerpen. Haar bekendste werken zijn onder andere Scivias, Liber Vitae Meritorum en Liber Divinorum Operum. Daarnaast zijn teksten over natuur en gezondheid aan haar overgeleverd die traditioneel bekend zijn geworden onder namen als Physica en Causae et Curae. Daarin vinden we beschrijvingen van planten, voeding, natuurlijke ingrediënten en opvattingen over het menselijk lichaam. Ook haar uitgebreide correspondentie is bewaard gebleven. Hieruit blijkt dat Hildegard contact had met invloedrijke mensen uit haar tijd en niet bang was om haar mening te geven.
Een uitzonderlijk invloedrijke vrouw in de middeleeuwen
Om goed te begrijpen hoe bijzonder Hildegard was, moeten we haar leven bekijken binnen de samenleving van de twaalfde eeuw. Vrouwen hadden nauwelijks toegang tot formele machtsposities of onderwijs. Hildegard wist binnen die wereld toch een enorme intellectuele en religieuze invloed op te bouwen. Ze leidde kloostergemeenschappen, schreef boeken, correspondeerde met machthebbers, componeerde muziek en sprak publiekelijk over religieuze onderwerpen. Dat maakt haar tot een uitzonderlijke historische figuur. Ze wordt daarom tegenwoordig niet alleen vanuit religieus perspectief bestudeerd, maar ook binnen de geschiedenis van muziek, filosofie, middeleeuwse cultuur, vrouwenstudies, natuurkennis en geneeskunde.
Hildegard von Bingen als heilige en kerklerares
Hildegard heeft ook binnen de Rooms-Katholieke Kerk een bijzondere positie. In 2012 verklaarde paus Benedictus XVI haar officieel tot kerklerares, oftewel Doctor of the Church. Dat is een bijzondere titel die binnen de katholieke kerk slechts aan een relatief klein aantal heiligen is toegekend. De titel benadrukt de blijvende betekenis van haar theologische geschriften en gedachtegoed. Het laat zien hoe uitzonderlijk haar nalatenschap is geworden: een vrouw uit de twaalfde eeuw wier teksten eeuwen later nog steeds worden gelezen, bestudeerd en besproken.
Waarom is Hildegard von Bingen vandaag nog steeds populair?
Onze wereld verschilt natuurlijk enorm van die van Hildegard. Toch sluiten verschillende thema’s uit haar werk opvallend goed aan bij onderwerpen die tegenwoordig opnieuw belangrijk worden gevonden.
Denk aan:
Bewuste voeding
Aandacht voor wat we dagelijks eten vormt een belangrijk onderdeel van haar visie.
Kruiden en planten
Hildegard beschreef uitvoerig hoe mensen planten en kruiden gebruikten.
Verbinding met de natuur
De mens maakte volgens haar deel uit van de natuur en stond er niet los van.
Balans
Rust, activiteit, voeding en geestelijk welzijn moesten met elkaar in evenwicht zijn.
Een brede kijk op welzijn
Ze bekeek de mens als geheel in plaats van alleen afzonderlijke klachten.
Daarmee is haar gedachtegoed voor veel mensen een bron van inspiratie geworden voor een bewuste en natuurlijke leefstijl.
Is de Hildegard-leer wetenschappelijk bewezen?
Hierbij is enige nuance belangrijk. Hildegard leefde bijna negen eeuwen geleden. De moderne geneeskunde en voedingswetenschap bestonden nog niet. Haar beschrijvingen van kruiden en gezondheid moeten daarom in de eerste plaats worden gezien als historische en traditionele kennis. Sommige ingrediënten die zij beschreef worden tegenwoordig uitgebreid wetenschappelijk onderzocht en zijn onderdeel van normale voeding. Andere traditionele toepassingen zijn niet of onvoldoende volgens moderne wetenschappelijke maatstaven bewezen. De Hildegard-leer is daarom geen vervanging voor medische behandeling. Bij gezondheidsklachten is het verstandig om een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener te raadplegen. Dat neemt niet weg dat haar ideeën over bewuste voeding, natuur, balans en leefstijl bijna negen eeuwen later nog altijd fascinerend zijn.
Hildegards gedachtegoed in het dagelijks leven
Wie kennis wil maken met Hildegard hoeft haar complete middeleeuwse geschriften natuurlijk niet eerst te bestuderen. Je kunt klein beginnen. Gebruik bijvoorbeeld vaker spelt als graan, ontdek kruiden als bertram en galgant of maak gerechten waarin venkel een belangrijke rol speelt. De kracht van de Hildegardtraditie ligt juist in het dagelijkse karakter ervan. Niet één enkel product, maar een manier van omgaan met voeding, natuur en leefstijl staat centraal.
Ontdek de wereld van Hildegard bij Hildegardwinkel
Bij Hildegardwinkel.nl willen we het eeuwenoude gedachtegoed van Hildegard von Bingen toegankelijk maken voor iedereen die er vandaag kennis mee wil maken. Daarom vind je bij ons een zorgvuldig geselecteerd assortiment producten dat is geïnspireerd op de traditionele Hildegard-leer. Van bekende Hildegard-kruiden zoals bertram en galgant tot speltproducten, kruidenmengsels, elixers en natuurlijke verzorgingsproducten.
Je kunt bij ons onder andere terecht voor:
- kruiden & specerijen
- speltproducten
- elixers
- tabletten
- natuurlijke verzorging
- religieuze producten
- Hildegard starterspakketten
Ben je nieuw met Hildegard? Begin dan rustig met een aantal van haar bekendste ingrediënten, zoals spelt, bertram, galgant en venkel, of ontdek een van onze Hildegard starterspakketten.
Zo maak je stap voor stap kennis met een traditie die al bijna 900 jaar mensen inspireert.
Ontdek Hildegard von Bingen zelf
Hildegard von Bingen laat zich moeilijk in één woord omschrijven. Ze was mystica én onderzoeker van de natuur. Componiste én kloosterleidster. Schrijfster, theologe en een vrouw met een opvallend brede belangstelling voor het menselijk bestaan. Misschien is juist dat wat haar zo bijzonder maakt. Haar centrale gedachte is verrassend tijdloos: de mens staat niet los van zijn omgeving. Voeding, natuur, lichaam, geest en levenswijze beïnvloeden elkaar. Bijna negen eeuwen na haar overlijden vormt die gedachte nog steeds de kern van de belangstelling voor Hildegard von Bingen.
Ontdek haar kruiden, voeding en eeuwenoude gedachtegoed bij Hildegardwinkel.nl.